Barefootschoenen zijn een vloek voor je ogen. En ze zijn ook nog eens een uitdaging voor de voeten. Voorstanders verdedigen ze met religieuze overtuiging, terwijl het wetenschappelijk bewijs daarvoor zwak is.
Opvallend genoeg zijn voeten vaak het doelwit van zogenaamde ‘lelijke chic’. Denk aan Adiletten, Buffalos, de wandelende plastic doodskist genaamd Crocs, kniehoge Romeinse sandalen met veters en teenslippers, die er niet alleen op bergtoppen misplaatst uitzien, maar overal waar de zee niet in zicht is. De Australische moonboot-slipper hybride, de Ugg boots, dragen hun lelijkheid handig in hun naam.
Eén schoen steekt er echter met kop en schouders bovenuit: pseudo-natuurlijk contact met de grond, tenen samengeperst in compartimenten, een vorm die doet denken aan hobbitvoeten. Wie barefootschoenen draagt, is misschien niet de controle over zijn leven kwijtgeraakt, maar heeft zeker alle esthetische overwegingen laten varen. Eerlijkheidshalve: barefootschoenen zijn niet per se teenscheiders. Dat laatste is slechts de ultieme escalatie van een tijdgeestfenomeen.
Maar laten we bij het begin beginnen: al een kwart eeuw zijn deze schoenmodellen, ontworpen om de natuurlijke manier van lopen na te bootsen, een vertrouwd gezicht van Amsterdam tot Apeldoorn. Barefoot-schoenen zijn gebaseerd op de anatomische vorm van een gezonde voet, met een brede voorvoet en geen hoogteverschil tussen de voorvoet en de hiel. De ultradunne zool laat de voet de grond voelen, maar biedt tegelijk bescherming tegen scherpe voorwerpen, vuil en vocht – praktisch als je niet over de bosbodem loopt, maar door de uitwerpselen van je medeburgers of hun huisdieren in de stad.
De uitvinder zou Robert Fliri zijn, een Zuid-Tiroler die in 2025 overleed. Hij opperde in 1999 voor het eerst modellen van een teenschoen – in die zin past het perfect in de algehele, ietwat afschuwelijke jaren 90-revival – en lanceerde zes jaar later de FiveFingers in samenwerking met Vibram. De Italiaanse fabrikant prees dit “beschermende product voor de voet, dat zorgt voor grondgevoel, prestaties en wendbaarheid” aan als “lichtgewicht en ademend”, en het is nog steeds verkrijgbaar. Er zijn versies voor mannen en vrouwen, in petrol-, aperol- en neonkleuren, met klittenband- of elastische sluitingen, en veel ervan zijn op het eerste gezicht nauwelijks te onderscheiden van gewone sneakers – ware het niet om die vijf afzonderlijke teencompartimenten.
Deze eigenschappen ontbreken bij de Nike Free, een minimalistische sneaker met een laag profiel en uitzonderlijk flexibele zool, die sinds de introductie in 2004 talloze aanpassingen heeft ondergaan en nog steeds een bestseller is. Er is veel veranderd in de afgelopen twee decennia: er zijn modellen voor wandelen en hardlopen – sommige mensen lopen er zelfs marathons mee – maar ook modellen voor de winter en het dagelijks leven in de stad. Veel van deze sneaker-lookalikes verraden nauwelijks hun oorspronkelijke doel; ze laten je onopvallend genieten van de gezondheidsvoordelen. Hun uiterlijk is echter zeker geen verkoopargument.
Hun volgelingen ontwikkelen een religieuze ijver.
Sommigen beschouwen blootsvoets lopen als de enige ware manier van bewegen. De voet volgt zijn natuurlijke bewegingspatroon, landt op de middenvoet in plaats van de hiel, de schoen weegt niet meer dan 350 gram. Er bestaan studies: zes maanden regelmatig dragen zou de voetkracht meer dan verdubbelen, al neemt die daarna blijkbaar niet verder toe. Een andere wijst op een kortere paslengte als pluspunt. Oké, prima. Het wetenschappelijk bewijs is er, maar het is dun. De liefhebbers trekken zich daar uiteraard niets van aan.
Er zijn wel een paar aandachtspunten. Het dragen van blootvoetschoenen moet geleidelijk worden opgebouwd om blessures te voorkomen. Mensen met diabetes moeten blootvoetschoenen helemaal vermijden vanwege mogelijke sensorische verstoringen, net als mensen met ernstig overgewicht. Mensen met uitgesproken voetmisvormingen moeten een orthopeed raadplegen en verder zou ook iedereen met een gevoel voor stijl ze links moeten laten liggen. Vooral omdat regelmatig dragen leidt tot een verbreding van de voorvoet, waardoor al die Louboutins en Jimmy Choos ineens niet meer passen.
Aan de andere kant beleven barefootschoenen, ook wel minimalistische schoenen genaamd, momenteel een enorme opmars in de high fashion. De Tabi-serie van Maison Margiela, met zijn gespleten teen, geldt als klassieker. De serie is verkrijgbaar als fluwelen pump, een ballerina van €750 en een opvallende rode leren laars die waarschijnlijk door geen enkele orthopeed zou worden goedgekeurd. Bottega Veneta biedt een laarsachtige sokschoen van gebreid leer aan, terwijl The Row mesh slippers verkoopt, gedragen door beroemdheden zoals Jennifer Lawrence.
De Nude Sock Boot van Fendi is een gebreid model dat, afgezien van de kleur, weinig gemeen heeft met het woord “nude”. Het Italiaanse luxemerk biedt ook de Fendi Fit aan, een lage sneaker met een extreem flexibele zool, waarvan de drager, qua mode, nog niet in de hel is beland, maar wel in het vagevuur. Prijs: €790. En dan is er nog Kanye West, alias Ye, wiens label Yeezy zwarte sokschoenen omvat.
Think! is een nuchter, praktisch Oostenrijks merk, opgericht in 1990 in de regio Innviertel. Motto: vorm volgt functie. Gezondheid voorop. Volledig leer, een maximale hakhoogte van drieënhalve centimeter, en toch een uitgesproken modieuze uitstraling. Deze aanpak blijkt zelfs in Japan aan te slaan, waar het merk een verkooppunt heeft in het luxe warenhuis Isetan in Tokio, naast Prada, Gucci en andere high-end merken.
Aanvankelijk een uitdaging, daarna comfortabel
Onlangs hebben ze voor het eerst twee barefoot-schoenen aan hun collectie toegevoegd. De Blo, ontworpen voor vrouwen, en de herenvariant, de Happat, ontlenen hun naam aan het Oostenrijkse woord “blohappat”, wat ‘blote voeten’ betekent. De modellen zijn visueel vrij ingetogen en doen denken aan retro sneakers. Naast cyclamenkleurige uitvoeringen zijn ze ook verkrijgbaar in verschillende beigetinten, gemaakt van chroomvrij gelooid leer, met een golvende, gebogen zool van natuurlijk latex zonder hielverhoging en, gelukkig, zonder aparte tenen.
Hoofdontwerper en directeur Christoph Mayer stond tijdens de presentatie zelf in donkergrijze suède Chelsea boots – met blazer. Hij komt uit een familie van schoenverkopers en deed ervaring op bij Armani. Zijn verdediging: “Het dragen van onze barefoot-schoen kan in het begin een uitdaging zijn voor het voetbed, maar wordt daarna extreem comfortabel omdat de voet weer op natuurlijke wijze leert afrollen.”
Hij noemt de zogenaamde Sacchetto-techniek als een uniek verkoopargument. Bij deze techniek wordt het zachte voeringleer als een ‘sacchetto’ (Italiaans voor ‘klein zakje’) aan elkaar genaaid en in het bovenwerk verwerkt, waardoor de voet als in een handschoen wordt omsloten. Verder zit er traagschuim in en een brede neus met ruimte voor de natuurlijke teenpositie. Een vraag voor de baas: Is het dragen van deze schoenen te verenigen met een modegevoel dat is gevormd door Armani? “Onze barefoot schoenen imponeren niet alleen met hun natuurlijke loopgevoel, maar ook met hun individuele en stijlvolle design. Het bewust bredere voorvoetgedeelte ondersteunt de natuurlijke anatomie van de voet – zonder afbreuk te doen aan de esthetiek van de schoen. Het resultaat: een harmonieuze look die helemaal niet lomp oogt, maar juist indruk maakt met zijn vorm en details.” Of klanten dat ook zo zullen zien, valt nog te bezien.
Eén model ontbreekt nog op de lijst van deze laaghangende rariteiten. De jaren 60 waren niet alleen het tijdperk van de vrije liefde, maar ook van de barefoot schoenen. In 1963 beloofde een Hessisch schoenmaker “vrijheid voor de voet” via een ergonomisch voetbed met kurken zool. Tot op de dag van vandaag is de Madrid, met zijn brede leren band en eenvoudige gesp, nog steeds een van Birkenstocks bestverkochte modellen. Het wordt niet langer alleen gedragen door zorgprofessionals, zoals in de beginperiode, maar ook door modellen als Alessandra Ambrosio en Toni Garrn, en sterren als Jessica Alba. Valentino en Proenza Schouler hebben samengewerkt aan ontwerpen. Misschien dragen onze kinderen straks FiveFingers met dezelfde nonchalance als wij nu onze Birkenstocks.