Een lakenzak — ook wel liner of slaapzakvoering genoemd — lijkt op een heel dunne slaapzak van stof (vaak katoen, zijde of fleece). Het is in feite een soort bedlaken, maar waar je in ligt in plaats van erop. Je kruipt erin voordat je in je slaapzak kruipt, of voordat je onder de dekens in een tea house, guesthouse, berghut of hostel gaat liggen.
Je gebruikt een lakenzak vaak in combinatie met een slaapzak: de lakenzak gaat erin, zodat je je slaapzak niet vies maakt. Je hoeft dan alleen de lakenzak te wassen, wat een stuk eenvoudiger is dan de slaapzak schoonmaken. Maar je kunt een lakenzak ook prima zonder slaapzak gebruiken — wanneer het warm genoeg is om onder een dun laagje stof te slapen, of wanneer je in een hostel terechtkomt waarvan je het beddengoed niet erg fris vindt ogen. Dan kruip je gewoon in je eigen schone lakenzak en leg je daar indien nodig de dekens overheen. Warm én hygiënisch! Liners zijn bovendien licht en compact, en daarmee ideaal voor een trektocht.
Waarom een lakenzak gebruiken?
Het klinkt misschien als overbodige luxe, maar in de bergen — waar comfort schaars en hygiëne niet altijd gegarandeerd is — is een lakenzak je beste vriend. Alleen al het psychologische aspect van een eigen liner kan je nachtrust verbeteren. Tijdens huttentochten in Europa is een lakenzak soms zelfs verplicht; in Tibet en Nepal is dit niet het geval.
Hygiëne
Als er tijdens een trektocht beddengoed aanwezig is, wordt dit niet iedere dag verschoond, terwijl er iedere nacht iemand anders onder slaapt. Ook wanneer je een slaapzak huurt, weet je niet wie er allemaal in ‘jouw’ slaapzak heeft gelegen. Als je dan bedenkt dat je na een lange wandeldag plakkerig het tea house bereikt en douchen soms niet mogelijk is, dan is dit voor veel mensen reden genoeg om een liner mee te nemen. De lakenzak vormt een beschermende barrière tussen jou, de slaapzak, het matras en de dekens.
Extra warmte
Een goede lakenzak biedt meer dan alleen hygiëne en kan tot wel 5 tot 10 graden extra warmte bieden. Dit is vooral handig wanneer je een trektocht maakt in het hooggebergte of tijdens de wintermaanden wanneer de nachten ijzig koud kunnen zijn. Alle extra warmte is dan mooi meegenomen.
Comfort
Je eigen lakenzak voelt vertrouwd, ruikt (als je hem regelmatig wast) lekker fris en ademt beter dan synthetisch beddengoed. In het voorjaar en najaar, in lager gelegen gebieden en in warme klimaten kun je de lakenzak ook als zelfstandige slaapzak gebruiken. Wordt het kouder, dan gebruik je hem in combinatie met je slaapzak of het aangeboden beddengoed. In ieder geval slaap je elke nacht in je eigen coconnetje.
Bescherming van je slaapzak
Een lakenzak maakt je slaapzak minder vies. Zeker op meerdaagse tochten een fijne gedachte, want hoe dieper je de bergen intrekt, hoe lastiger het wordt alles schoon en fris te houden. Het wassen van een (donzen) slaapzak is een flinke klus, en hij verliest bij iedere wasbeurt isolatiewaarde — dus dat doe je liever niet te vaak. Met een liner in je slaapzak blijft hij kwalitatief beter en gaat hij langer mee.
Welke soorten lakenzak zijn er?
Vorm
Er zijn twee vormen: het mummiemodel en de rechthoekige lakenzak.
Het mummiemodel bevat ook een ‘kussengedeelte’, zodat je ook met je hoofd op je lakenzak ligt. De mummievorm houdt warmte beter vast en past goed in een mummievorm slaapzak, maar biedt iets minder bewegingsvrijheid door de smallere onderkant. Gebruik je de lakenzak omdat je graag overal op een schone ondergrond wilt slapen, dan biedt dit model uitkomst.
De rechthoekige lakenzak is breder van onder, wat meer bewegingsvrijheid geeft. Hij bevat geen kussengedeelte en is over het algemeen iets groter en ruimer — prettig als je veel beweegt in je slaap of behoefte hebt aan ruimte om je heen. Minder prettig als je zo licht mogelijk wilt reizen, want een rechthoekige lakenzak is doorgaans zwaarder en groter dan een mummiemodel. Maak je gebruik van beddengoed in een berghut, dan kan een rechthoekige lakenzak prettig zijn.
Ben je van plan je lakenzak regelmatig als binnenslaapzak te gebruiken, kies dan het model dat past bij je slaapzak. Een rechthoekige lakenzak in een mummieslaapzak proppen is geen succes: dat zorgt voor overtollig veel stof die je ’s nachts in de weg ligt.
Duo lakenzak
Slaap je samen met je partner? Dan kun je ook kiezen voor een tweepersoonslakenzak. Doe dat uiteraard alleen als je ook een tweepersoonsslaapzak hebt of alleen in de lakenzak wilt slapen. Zo hoeven jullie elkaars nabijheid in de nacht ook tijdens de vakantie niet te missen!
Wat zijn de voor- en nadelen van een lakenzak?
Voordelen
- Hygiënischer slapen in een tea house, tent, hut of hostel
- Beschermt je slaapzak tegen vuil en zweet, zodat je hem minder vaak hoeft te wassen — wat de levensduur verlengt
- Eenvoudig wassen: een lakenzak is dun en uitstekend wasbaar; je hebt hem in een mum van tijd weer schoon en droog
- Extra warmte: afhankelijk van het materiaal voeg je tot wel 10 graden toe aan de warmte van je slaapzak — het verschil tussen een nacht bibberen en heerlijk uitgerust wakker worden
- Veelzijdig: in de zomer gebruik je hem als slaapzak, in de winter als binnenslaapzak — zo ben je flexibel met maar één slaapzak en hoef je geen extra dunne slaapzak aan te schaffen
- Lichtgewicht en compact mee te nemen, overal bruikbaar — van backpacken tot camping
Nadelen
- Extra ruimte en gewicht in je fietstas,rugzak of reistas
- Een lakenzak in een slaapzak kan te warm zijn.
- Slaapzak zal wat claustrofobisch aanvoelen of niet lekker zitten als je een dekenmodel in een mummyslaapzak gebruikt
Kies een lakenzak die bij je past
De beste lakenzak voor een trekking is altijd een afweging tussen functie, gewicht, volume en comfort. Ga je hoog de bergen in en wil je extra warmte? Dan is een isolerende liner handig, bijvoorbeeld van zijde of thermisch materiaal. Gaat het je vooral om bescherming van je slaapzak? Kies dan het materiaal waarin je fijn slaapt. Is volume belangrijk of slaap je in warme klimaten? Dan volstaat een compacte, ademende variant van katoen wellicht het beste.
Belangrijke eigenschappen om op te letten
Gewicht en volume
Kies bij voorkeur een lakenzak die licht is (onder de 400 gram is ideaal) en compact op te bergen is, zodat er genoeg ruimte overblijft voor andere spullen.
Toegevoegde warmte
Sommige lakenzakken voegen daadwerkelijk warmte toe aan je slaapzak. Let op specificaties zoals ‘+5°C extra warmte’. Houd er wel rekening mee dat de warmte-indicaties van de fabrikant zijn; de meeste lakenzakken worden niet getest volgens de ISO-norm. Wil je je huidige slaapzak upgraden met extra warmte, dan kun je een speciale thermoslaapzak-liner in je slaapzak stoppen, waarmee je de temperatuur tot wel 7 graden kunt verhogen. Deze lakenzakken zijn wel zwaarder en hebben een groter pakvolume.
Materiaal lakenzak
Het materiaal bepaalt niet alleen het comfort, maar ook het gewicht, de warmte en het ademend vermogen. Hieronder een overzicht van de meest voorkomende materialen.
| Materiaal | Voordelen | Nadelen |
|---|---|---|
| Katoen | Ademend, prettig op de huid, goed vochttransport | Zwaar, droogt traag |
| Egyptisch katoen | Zeer ademend, zacht, iets lichter dan gewoon katoen | Niet lichtgewicht, duurder |
| Flanel katoen | Warm, aangenaam gevoel op huid, goed ademend | Zwaar, redelijke levensduur |
| Polyester / microvezel | Snel drogend, licht, voordelig, slijtvast | Minder vochttransport, voelt minder prettig aan |
| Fleece | Warm, isolerend | Zwaar, groot pakvolume |
| Zijde | Ultralicht, compact, snel drogend, temperatuurregulerend, anti-allergisch | Kwetsbaar, duur |
| (Merino)wol | Zacht, antibacterieel, warm, vochtregulerend | Zwaar, bevat vaak ook polyester |
| Thermolite® | Licht, warm, sneldrogend, ook warm als het nat is | Pakmaat |
| Lyocell / Tencel | Milieuvriendelijk, ademend | – |
| Celliant | Verhoogt lokale doorbloeding, bevordert herstel | – |
Polyester
Polyester is snel drogend, lichter dan katoen en doorgaans de goedkoopste optie. Het is slijtvast en biedt in bewerkte vorm (fleece, Thermolite, CoolMax) een isolerende werking. In lakenzakken worden vrijwel altijd bewerkte polyestervezels gebruikt, waardoor de stof ‘fluffy’, ademender en warmer is dankzij de extra lucht tussen de vezels. De meest eenvoudige vorm staat bekend als microvezels. Een polyester/katoenmix verlaagt het gewicht en pakvolume ten opzichte van puur katoen, en droogt sneller. Nadelen: beperkt vochttransport en minder prettig aanvoelend op de blote huid in vergelijking met katoen of zijde.
Bekende polyestervarianten in lakenzakken:
- Fleece (o.a. Polartec): warm en comfortabel, maar zwaarder en groter in volume.
- Thermolite®: lichtgewicht synthetische polyestervezels met holle-kerntechnologie. Houdt lucht vast voor goede isolatie, is ademend en sneldrogend — ook als het nat is. Droogt 20% sneller dan synthetische stoffen en 50% sneller dan katoen.
- CoolMax: speciaal ontworpen voor goede warmteregulering. Thermolite en CoolMax zijn merken van The Lycra Company.
Katoen
Katoen is het meest gebruikte materiaal voor lakenzakken: goedkoop, goed ademend, prettig op de huid en vochtabsorberend. Het is goed wasbaar en redelijk te drogen, al gaat dat langzamer dan bij zijde of kunstvezels. Onder koude omstandigheden is katoen minder geschikt, omdat het vocht vasthoudt, wat je extra koud kan laten voelen bij lage temperaturen. Katoen is ook relatief zwaar. Voor reizen naar warme gebieden waarbij je niet op gewicht hoeft te letten, is een katoenen lakenzak prima — voornamelijk om hygiënische redenen.
- Flanel katoen: na het weven geruwd, waardoor het een donzig laagje krijgt dat iets beter isoleert en aangenamer aanvoelt.
- Technisch katoen (polykatoen): mengsel van katoen en polyester. Combineert de ademende en vochtopnemende eigenschappen van katoen met het lagere gewicht en snellere droogtijd van polyester.
- Egyptisch katoen: hoogwaardige katoensoort uit de Nijldelta. Door langere vezels kunnen dunnere garens gemaakt worden, wat resulteert in een dunnere, zachtere en sterkere stof dan gewoon katoen.
Zijde
Voor wie ultralicht wil reizen en op zoek is naar optimale temperatuurregulering, is een zijden lakenzak de beste keuze. Zijde is ontzettend licht, kan compact worden opgevouwen, droogt snel en gaat niet snel stinken — ideaal voor hostels in Zuid-Oost Azië. Zijde voelt heerlijk zacht aan en is prettig onder alle weersomstandigheden: in de kou voegt het extra warmte toe, in de warmte geeft het een frisser gevoel. Het enige nadeel is dat zijde kwetsbaarder is dan katoen: kruip voorzichtig in en uit je lakenzak om de stof niet te belasten. Zijde is ook prijziger, maar de voordelen zijn talrijk.
(Merino)wol
Voor wie nog meer comfort zoekt, zijn er lakenzakken van merinowol. Deze stof voelt zacht aan, blijft droog en werkt antibacterieel. Het grootste voordeel: merinowol houdt je heerlijk warm — bij uitstek geschikt voor koude gebieden. De meeste wollen lakenzakken bevatten ook een deel polyester.
- WoodWool: bestaat uit 20% mulesing-vrije merinowol en 80% lyocell gemaakt van houtvezels.
Lyocell / Tencel
Lyocell is een duurzame, half-synthetische vezel van cellulose uit houtpulp (vaak eucalyptus of beuk). Het is een milieuvriendelijk alternatief voor viscose, dankzij het gesloten productieproces waarmee het minder milieubelastend is.
Celliant
Celliant is een gepatenteerde mix van thermoreactieve mineralen (zoals titaniumdioxide en siliciumdioxide) verwerkt in de stof. Het vangt lichaamswarmte op en zet deze om in infraroodstraling (IR), die wordt teruggekaatst naar de huid en weefsels. Dit verhoogt de lokale bloedsomloop en zuurstofvoorziening, wat zorgt voor sneller herstel, een betere nachtrust en betere prestaties.
Kan ik een lakenzak wassen?
Ja — en dat is een van de grote voordelen. Was je slaapzak liever niet te vaak: het is een tijdrovende klus en bij iedere wasbeurt verliest de slaapzak isolatiewaarde. Een liner in je slaapzak houdt hem schoner en verlengt zijn levensduur.
Een lakenzak kan gewoon in de wasmachine. Volg altijd de wasvoorschriften op het label:
- Katoen: wasbaar op hogere temperaturen.
- Polyester en nylon: was op lagere temperatuur, op een programma voor fijne was.
- Wol: fijnwas- of handwasprogramma.
- Zijde: fijnwasprogramma; hang zijde niet in de zon te drogen, want dan verkleurt de stof.
Wat zijn de beste lakenzakken?
Een bekend en toonaangevend merk is Cocoon — zij worden door velen beschouwd als marktleider, met een uitstekende prijs-kwaliteitverhouding.
Beste goedkope lakenzak: Cocoon mummy lakenzak Egyptisch katoen
De perfecte keuze als je niet te veel wilt uitgeven maar toch hygiënisch wilt slapen. Biedt extra warmte in een slaapzak en is in warme gebieden ook als slaapzak te gebruiken. Dicht geweven stof, voelt zacht aan en neemt weinig ruimte in beslag. Voorzien van capuchon (voor kussen) en dubbelgestikte naden.
- Afmeting: 241 x 90 (schouder) x 56 (voeten) cm
- Materiaal: Egyptisch katoen
- Vorm: mummie
- Gewicht: 260 gram
- Toegevoegde warmte:3,9 °C
Beste lichtgewicht lakenzak: Forclaz MT500 lakenzak zijde
De uitgelezen keuze voor de grammenjager die niet wil inleveren op hygiëne. Weegt slechts 110 gram, is zeer compact en scherp geprijsd. Ook als slaapzak te gebruiken in warme gebieden. Geleverd in handig opbergzakje.
- Afmeting: 220 x 70 (schouder) x 54 (voeten) cm
- Materiaal: zijde
- Vorm: mummie
- Gewicht: 110 gram
- Toegevoegde warmte: 2 °C
Beste premium lichtgewicht liner: Cocoon Mummy Silk Liner
Ademend en fluweelzacht. Zijde is vocht- en temperatuurregulerend: houdt je koel in de warmte en warm in de kou. Voorzien van capuchon, klittenband in de zijopening en dubbelgestikte naden. Ook te koop als dekenmodel
- Afmeting: 241 x 90 (schouder) x 56 (voeten) cm
- Materiaal: zijde
- Vorm: mummie
- Gewicht: 160 gram
- Toegevoegde warmte: 5,3 °C
Beste lakenzak voor extra warmte: Cocoon Thermolite Silkweight
Uitstekend in koude en vochtige omstandigheden. Thermolite isoleert goed, ook als het nat is, en droogt 20% sneller dan synthetische stoffen en 50% sneller dan katoen. Voorzien van capuchon, klittenbandsluting aan de zijkant en dubbelgestikte naden.
- Afmeting: 220 x 80 (schouder) x 60 (voeten) cm
- Materiaal: Thermolite
- Vorm: mummie
- Gewicht: 195 gram
- Toegevoegde warmte: 6,3 °C
Ultieme warmte-liner: Sea to Summit Reactor Fleeceweight
De ultieme aanvulling op je slaapuitrusting in koude temperaturen. Geeft tot 8 graden warmtevoordeel. Reactor Fleeceweight is toch lichtgewicht, ademend en voert vocht goed af.
- Afmeting: 193 x 80 (schouder) cm
- Materiaal: Thermolite
- Vorm: mummy
- Gewicht: 400 gram
- Toegevoegde warmte: +8,0 °C